گابيه نام قديم اصفهان است . موقعي که طوايف غرب به دو شعبه تقسيم شدند، يک شعبه به طرف جنوب رفتند که مرکز آنهاظاهراً شهر اسپاهان بوده ، و در ابتداي قرن هفتم ق. م . مطابق آثار تاريخي آشوري هنوز انزان و ايلام متحد بودند و روابط سياسي با حکومت آشور داشتند ولي پس ازچندي سلطنت ايلام که مدّت دو هزار سال طول کشيده بودمنقرض شده و انزان تقريباً استقلال کامل يافت و مرکزخود را در شهر گابيه در محلي فعلي اسپاهان قرار داد.

شهر اصفهان از روزگاران کهن تا کنون به نامهاي: آپادانا، آصفهان، اسباهان، اسبهان، اسپاتنا، اسپادنا، اسپاهان، آسپدان، اسپدانه، اسپهان، اسپينر، اسفاهان، اسفهان، اصباهان، اصبهان، اصپدانه، اصفاهان، اصفهان، اصفهانک، انزان، بسفاهان، پارتاک، پارک، پاري، پاريتاکن، پرتيکان، جي، داراليهودي، رشورجي، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابيان، گابيه، گبي، گي، نصف جهان و يهوديه سرشناس بوده‌است.
بيشتر نويسندگان بر اين باورند که چون اين ناحيه پيش از اسلام، به ويژه در دوران ساسانيان، مرکز گردآمدن سپاه بود و سپاهيان مناطق جنوبي ايران، مانند کرمان، فارس، خوزستان، سيستان و... در اين ناحيه گرد آمده و به سوي محل نبرد حرکت مي‌کردند، آنجا را «اسپهان» گفته، سپس عربي شده و به صورت «اصفهان» درآمده‌است. اين شهر داراي واژگان کهنتري است که با نام کنوني آن، هيچ گونه پيوندي ندارد، مانند انزان، گابيان، گابيه، جي، گبي، گي، گابا.

منبع : لغت نامه دهخدا


معماري و آثار تاريخي اصفهان
اصفهان سرشار از آثار هنري و تاريخي است که ميدان نقش جهان (شاه)، سي و سه پل، پل خواجو، مِنارْجُنبان، هتل عباسي، برج کبوترخانه، مسجد امام، گذر چهارباغ عباسي، سبزه ميدان، چهلستون، کوه آتشگاه، پل شهرستان و عالي‌قاپو از بارزترين آنها هستند.
شهر اصفهان با تاريخ بس کهن و آثار باستاني فراوان از شهرهاي مشهور ايران و جهان است. در آثار تاريخي اصفهان مي‌توان انواع و اقسام گنبد سازي، را در عالي‌ترين شکل ممکن آن مشاهده کرد. آثاري که نشانگر ذوق هنري کمال‌يافته و ايمان مذهبي هنرمندان سازنده آنهاست و بيننده را چنان مجذوب خود مي‌کند که بي‌اختيار به درون زمان و فضاي ويژه آنها کشيده مي‌شود، و خود را در جهاني از روشنايي و لطافت و سبکبالي احساس مي‌کند.

از دوره قبل از اسلام، چيزي به جز بقاياي آتشکده‌اي در کوه آتشگاه، اکتشافات اندکي در تپه اشرف و همچنين پل شهرستان (متعلق به دوران ساسانيان) بجا نمانده‌است که از ميان آن سه تنها بناي برپا و برجا همين پل شهرستان است. بيشتر آثار تاريخي بجا مانده در مربوط به دورهٔ اسلامي است. آثاري از تمامي دوره‌هاي تاريخي پس از اسلام بجا مانده‌است اما بويژه آثار دو دوره باشکوه از تاريخ اصفهان يعني دورهٔ سلجوقي و دورهٔ صفوي برجستگي ويژه‌اي دارد، که هر کدام داراي ويژگي‌ها و سبک معماري يگانه خود است.

دوران سلجوقيان
معماري سلجوقيان - که بويژه در مسجد جامع نمود مي‌يابد - ساده و بي‌پيرايه اما با ظرافت فراوان است. از ويژگي‌هاي ديگر معماري اين دوره سکوت و درونگرايي به دور از هر گونه جلوه‌گري آن است. بجاي آنکه بيننده تحت تأثير آني آن قرار گيرد، آرام آرام زيبائي و عظمت اسرار آميز آن را در جاي خود احساس مي‌کند. برخلاف معماري و هنر دوره صفوي که توجه به جلوه‌هاي رنگ و نور و چشمگيري و درخشندگي از ويژگي‌هاي آن است.
آرامگاه ملکشاه و سلطان سنجر و خواجه نظام الملک از آثار تاريخي اين دوره در شهر اصفهان مي‌باشد.

دوران صفويان
عصر صفوي، عصر کمال و شکوفايي نبوغ معماري و شهرسازي در ايران است. زيباترين و با شکوه‌ترين آثار معماري ايران در همين دوره، توسط معماران خلاق و هنرمندي چون محمدرضا و علي اکبر اصفهاني آفريده شد. در زمان شاه عباس اول صفوي پايتخت از قزوين به اصفهان منتقل شد. اصفهان در مرکز امپراتوري صفوي قرار داشت و نسبت به قزوين به خراسان نزديک تر بود. موقعيت جفرافيايي اين شهر موجب افزايش سرعت عکس‌العمل شاه در مقابل تهديدات ازبکان و عثمانيان بود.شاه عباس بدون ايجاد تفييرات عمده در بخش قديمي شهر، بخش‌هاي جديدي را به آن افزود. ميدان نقش جهان، دولتخانه و خيابان چهارباغ در کنار بخش‌هاي قديمي شهر ساخته شدند.
از ويژگيهاي مهم در شيوهٔ معماري اين دوره، علاوه بر استحکام و زيبايي ساختار، درخشش بيان است. در آثار اين دوره تابش رنگ و نور، و جذابيت سطوح و شکوه چشمگير آنها، احساس زيبائي خيره کننده‌اي در بيننده ايجاد مي‌کند و طنين رنگها و سطوح مکرر کاشيهاي درخشان به منظره‌اي شفاف، مجرد و روحاني تبديل مي‌شود.
معماري اين دوره از لحاظ وسعت و کارآيي، بسيار متنوع است و در تمامي ابعاد حيات فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي مردم حضوري زنده و پويا دارد. باشکوه‌ترين مساجد، عظيمترين ميدانها، زيباترين پلها و خيابانها، بزرگ‌ترين بازارها، مدرسه‌ها، و کاروانسراها در اين عصر ساخته شد. و همه در نوع خود در اوج کمال هنري، استحکام و کارآيي و بعضي چنان باشکوه و زيبا و کامل، که گاهي نمي‌توان باور کرد که انساني ناچيز آن را پديد آورده باشد.

اين وبلاگ سعي بر معرفي تمامي آثار تاريخي شهر اصفهان با ويژگي نمايش عكسهاي معاصر و ساير عكسهاي ديگر كه در زمانهاي گذشته تهيه شده به همراه توضيحاتي در مورد هر اثر و مستندات علمي و تاريخي دارد كه به مرور تقديم خوانندگان محترم خواهد شد.

منابع اين آثار برگرفته از كتاب گنجينه آثار تاريخي اصفهان تاليف دكتر هنر فر و عكسهاي معاصر آن توسط خودم مي باشد.
اميدوارم به نحو شايسته به بررسي و معرفي اين گنجينه بزرگ بپردازم.